Sözlü Anlat?m
Dü?ünce ve duygular?n, ba?kalar?na sözlü olarak bildirilmesine konu?ma yada sözlü anlat?m denir. Konu?ma, insan?n çevresiyle do?rudan ileti?im kurmas?n?n en etkili yoludur. Konu?ma için sesli dü?ünme de denir. Buna göre insanlar, dü?üncelerini ba?kalar?na seslerle iletirler. Ancak bunu yaparken de sözlerini etkili k?lmak için, jest, mimik, tonlama, vurgulama… gibi konu?may? tamamlay?c? ö?elere ba?vururlar. Konu?ma olgusu; dil, dü?ünce, duygu, ses ve konu?ma organlar? gibi ö?elerle do?rudan ilgilidir. Bunlardan birinin eksikli?i yada yetersizli?i, çe?itli konu?ma kusurlar?na yol açar.
Konu?ma ?lkeleri
?yi konu?ma, güzel konu?ma; her ?eyden önce iyi ve sa?l?kl? dü?ünmeyle ilgilidir. ?yi ve sa?l?kl? dü?ünmeyse, ki?inin yetene?i yan?nda, do?u?tan itibaren edindi?i bilgi, beceri birikimine ve gördü?ü e?itime ba?l?d?r.
Ancak her konuda oldu?u gibi konu?mada da yetenek, tek ba??na belirleyici etken de?ildir. Yetenek ancak bilgi ve deneyimle birle?irse bir anlam ta??r.Ayr?ca burada ele alaca??m?z konu?ma türlerinin ço?u için özel bir yetene?e gerek yoktur. Bunlar, belli bir e?itimle herkesin ba?arabilece?i türden konu?malard?r.
?yi bir konu?mac?n?n ba?l?ca ilkeleri ?unlard?r :
· Yap?c?l?k : Toplumun de?er yarg?lar?na, inançlar?na, gelenek ve göreneklerine ters dü?en, onlar? yok sayan söz ve davran??lardan kaç?n?lmal?d?r.
· ?nand?r?c?l?k : Konu?mac? ; sözleriyle, davran??lar?yla, yarg?lar?yla, konuya hakimiyetiyle dinleyicide güven duygusu yaratmal?d?r.
· Amaca dayanma : Konu?mac?, niçin konu?tu?unu bilmeli ve dinleyici üzerinde bu amaca yönelik bir etki b?rakabilmelidir.
· ?lginçlik : Konu?ma konusu, gerek konu?mac?, gerekse dinleyici yönlerinden ilgi çekici olmal?d?r. ?yi bir konu?mac?, pek ilginç olmayan, hatta s?k?c? say?lan bir konuda dahi ilgi yaratmay? bilmelidir.
· Bilgi sa?laml??? : ?yi bir konu?ma, sa?lam bilgi ve belgelere dayanmal?d?r.
· Ön çal??ma :Konu?man?n haz?rlanmas?nda; konu, dinleyici, konu?ma süresi göz önünde bulundurulmal?d?r.
· Yöntem : ?yi bir konu?mada yöntem önceden belirlenmelidir ; birlikte dü?ünme ve tart??ma, ö?retme, duyguland?rma yöntemlerinden hangilerinin seçilece?i bilinmelidir.
· Konu?may? destekleyen ö?eler : Konu?ma, söz yan?nda bir tak?m el, yüz hareketleri ( jest, mimik ) ve iyi bir tonlama ile desteklenmelidir.
· Dil ve üslup : ?yi bir konu?ma elbette ki iyi bir dil ve üslup becerisi gerektirir. Kelimelerin seçimine, cümledeki yerlerine, kültür dilindeki biçimleriyle kullan?lmalar?na özen gösterilmelidir.
Konu?ma Türleri
Günlük Konu?malar
Günlük konu?malar; insanlar?n günlük ya?amda çok s?k olarak yapt?klar? haz?rl?ks?z, anl?k, do?al konu?malard?r. Konu?malar geli?igüzel de denilen bu türlerin, elbette kendine özgü kurallar? vard?r. Bunlar?n ba??nda da içtenlik, incelik, sayg? ve ho?görü gelir. Ayr?ca günlük konu?malar?n pek ço?unda, ortak bir kültür dilinin herkesçe kullan?lan söz kal?plar? bulunur.
Selamla?ma
Selam, bir yerde bulu?an,bir yolda kar??la?an ki?ilerin birbirlerine kar?? duyduklar? sevgi ve sayg?n?n sözle ve davran??la anlat?m?d?r; uygar insan olman?n gere?idir. Merhaba, günayd?n, iyi günler, ho?ça kal, Allaha?smarlad?k, güle güle, yolun aç?k olsun… gibi sözler; dilimizde, yerine, zaman?na hatta ki?isine göre s?ras? geldi?inde kullan?lmas? gereken haz?r söz kal?plar?d?r.
Güzel dilimizde ve kültürümüzde yeri olmayan Hadi çav, hadi by by ( bay bay )… gibi sözlerden kaç?n?lmal?d?r.Hat?r sorma
Kar??la?an insanlar, birbirlerine hal hat?r sorarlar. Hal hat?r sormada, durumun gerektirdi?i biçimde nas?ls?n?z?, iyi misiniz?… sözleri; bunlara kar??l?k olarak da te?ekkür ederim, iyiyim, siz nas?ls?n?z, sizi sormal?… sözleri en s?k kullan?lan kal?plard?r.Tan??ma ve Tan??t?rma
?lk kez kar??la?an insanlar?n birbirlerine adlar?n?, soyadlar?n?, gerekliyse mesleklerini söylemeleri görgü ve uygarl?k gere?idir. Buna tan??ma denir. Tan??ma s?ras?nda kar??l?kl? olarak Memnun oldum, ben de gibi sözler söylenmelidir.
Birbirlerini tan?mayan insanlar, üçüncü ki?ilerle kar??l?kl? tan?t?l?yorsa buna da tan??t?rma denir.
UYARI : Tan??t?rma s?ras?nda sizi arkada??ma tan?tay?m demek yanl??t?r. Do?rusu, sizi arkada??mla tan??t?ray?md?r. Ayr?ca tan??ma s?ras?nda bendeniz, kulunuz, köleniz… gibi abart?l? ve küçültücü sözlerden kaç?n?lmal?d?r.
Soru sorma-Cevap verme
Ula??m?n çok geli?ti?i günümüzde, her an kendimizi yabanc? bir çevrede, yabanc? insanlarla kar?? kar??ya bulabilir, onlara soru sormak yada onlar?n sorular?na cevap vermek durumuyla kar??la?abiliriz. Böyle durumlarda sorular yada cevaplar aç?k ve k?sa olmal?d?r.
Konu?ma s?ras?nda, duruma göre, affedersiniz, bakar m?s?n?z?, yeti?kinler için han?mefendi, gençler ve çocuklar için karde?im, yavrum…? gibi hitaplar kullan?lmal?; hey!, hi?t!, baksana!… gibi ünlemler, birader, day?, babal?k… gibi sözler kullan?lmamal?d?r. Tan?mad???m?z ve ya??n? kestiremedi?imiz ki?ilere amca, teyze… gibi sözlerle hitap etmek de yanl??t?r.
Kutlama
Kutlama; insanlar?n kazand?klar? bir ba?ar?, yükseldikleri makam yada eri?tikleri bir mutluluktan dolay?, onlar?n sevinçlerini payla?mak amac?yla söylenen sözlerdir.
Yüzyüze kutlamalarda, önce kutlamaya konu olan olay belirtilir.Sonra ki?inin konumun ve onunla olan ili?kinin özelli?ine göre, sevincimizi bildiren sözler ve mutlulu?un artmas? dile?iyle bitirilir.
Ba? sa?l??? (Taziye)
?nsanlar, bir yak?nlar?n? kaybettiklerinde, ac?lar?n? payla?acak, kendilerini teselli edecek dostlar ararlar. Dilimizdeki dost kara günde belli olur sözü, bu gerçe?in en özlü anlat?m?d?r.
Ba?sa?l??? ziyaretleri, yak?nl?k derecesiyle uyumlu olmal?d?r. Böyle günler, üzüntülerin yo?un biçimde ya?and??? anlard?r. Konu?malar; insanlar? yat??t?racak, teselli edecek nitelikte, k?sa, içten ve abart?s?z olmal?d?r.
Duruma göre, ba??n?z sa?olsun, Allah sab?r versin, Allah taksirat?n? affetsin, Allah rahmet eylesin, nur ( huzur ) içinde yats?n, Allah ba?ka ac? göstermesin… gibi söz kal?plar? yan?nda, içten duygular? dile getirecek sözler de kullan?labilir. Ayr?ca, Anadolu bölge a??zlar?nda kullan?lan ve insanlar?n bu ac?lar?n? unutturacak ba?ka büyük ac?lar görmemeleri dile?ini güçlü biçimde anlatan Allah bu ac?n?z? unutturmas?n gibi sözler de duygular?m?z? dile getirmede etkili olabilir.
Özür Dileme
?nsanlar bazen yanl?? söz ve davran??lar?yla arkada?lar?n?, dostlar?n? elde olmayan nedenlerle k?rabilirler. Bazen bu k?rg?nl?klar, dostluklar? kopma noktas?na getirebilir. Bunu önlemek için, yap?lan yanl???n söz yada davran??la giderilmesi gerekir. Buna özür dileme denir.
Özür dilenirken, önce konu belirtilmeli, ard?ndan, yap?lan yanl??l???n, varsa ba???lanabilir sebebi aç?klanmal?d?r. Hiçbir sebep yokken böyle bir surum do?mu?sa, yapay nedenlere s???nmadan hata itiraf edilmeli, asla yalana ba?vurulmamal?d?r. Özür dileyen ki?i, kar??s?ndaki insan?n sitem ve k?zg?nl???n? anlay??la kar??lamal?, gerekirse alttan almal?d?r. Yoksa, özrü kabahatinden büyük sözüne hak verdirecek yeni yanl??l?klara dü?ebilir.
Telefonla Konu?ma
Geli?en ileti?im teknolojisi, telefonu günümüz insan?n?n vazgeçilmez arac? durumuna getirmi?tir. Gün geçmiyor ki, evimizde, i?yerimizde… en az birkaç kez telefon konu?mas? yapm?? olmayal?m.
Elbette ki telefonla konu?man?n da yöntem ve kurallar? vard?r. ?imdi bunlar? s?ralayal?m :
· Telefonun yan?nda sürekli bir kalem, not defteri ve rehber bulunmal?d?r.
· Uzun ve ayr?nt?l? konu?malar için önceden haz?rl?k yapmal?, iletilecek istekler ve görü?ler, sorulacak sorular, kar??la?abilece?imiz sorulara verece?imiz cevaplar aç?k seçik belirlenmelidir.
· Telefon aç?l?nca ilk söz olarak kar?? numara sorulmal?, arad???m?z numaran?n do?rulu?u anla??l?nca, kendimizi tan?tmal?y?z.
· Daha sonra arad???m?z ki?i sorulmal? ve kendisiyle konu?maya ba?lamam?z sa?lanmal?d?r.
· Kar??l?kl? konu?ma k?sa, özlü olmal?, gereksiz ayr?nt?lara girilmemelidir.
· Telefon konu?mas?n?, arayan ki?inin bitirmesi ve telefonu yine arayan ki?inin kapatmas? bir incelik gere?idir. Aranan ki?inin telefonu önce kapatmas? kaba bir davran??t?r. Kapatmadan önce ayr?l?? selam? verilir, iyi dilekler iletilir.
Kitle Konu?malar?
Bir konuda toplumu ayd?nlatmak, bu alanda kamuoyu olu?turmak amac?yla yap?lan konu?malard?r. Kitle konu?malar?, tek ki?i taraf?ndan belli bir toplulu?a yönelik olabilece?i gibi, birden çok ki?inin kat?l?m?yla gerçekle?en toplu görü?meler yada tart??malar biçiminde de olabilir.
Konferans
Bilim ve sanat konular?nda, yazar, bilim adam?, sanatç? ve dü?ünürlerin, bir konu hakk?nda derin bilgisi, görü?leri olan kimselerin, özel toplant?larda dinleyicilerine kar?? dü?üncelerini, bilgilerini aç?klamak, ö?retmek amac?yla yapt?klar? konu?malard?r.
Bilimsel bir dü?ünceyi, akademik bir konuyu, orijinal bir görü?ü anlatmak, bir tezi savunmak konferans?n en belirgin amac?d?r.
Konferanslar; genellikle bir toplulu?a, bir kitleye, bilim, teknik, dü?ünce ve sanat ö?eleriyle ilgili konular? aç?klar. Her türden kompozisyonda oldu?u gibi, konferansta konunun ilgi çekici olmas?, birlik, aç?kl?k, ses, güzel Türkçe, dinleyenlerin sab?r dereceleri, dikkat edilecek temel kurallard?r.Aç?k Oturum
Toplumu yak?ndan ilgilendiren güncel bir konunun de?i?ik görü?lerdeki uzman ki?iler taraf?ndan seçkin bir izleyici önünde tart???lmas?d?r. Aç?k oturumda, de?i?ik görü?lerin e?it oranda temsil edilmesi temel ilkedir, tart??may? bir ba?kan yönetir. Ba?kan konuyu belirler, konu?mac?lar? tan?t?r, sonra konu?mac?lara s?ras?yla söz verir. Konu?mac?lar birbirlerini dikkatle dinler, gerekirse not al?rlar. Ba?kan genellikle yap?lan konu?malar? oturumun sonunda toparlay?p özetler.Panel
Bir ba?kan?n yönetiminde, küçük bir tart??mac? grubun izleyiciler önünde belli bir konuya ili?kin görü? ve dü?üncelerini belirttikleri grup tart??mas?d?r. Aç?k oturumdan farkl? olarak, konu?mac?lar?n görü?lerini bildirmelerinden sonra, izleyiciler soru olarak tart??maya kat?labilir, kendi görü?lerini aç?klayabilirler. Sonunda ba?kan konu?malar? toparlayarak görü?leri özetler.
Sempozyum
Bir dinleyici toplulu?u kar??s?nda özellikle bilim, sanat ve fikir a??rl?kl? konularda de?i?ik konu?mac?lar?n önceden haz?rlanm?? bir dizi konu?ma yapmalar?d?r. Her konu?ma 5-20 dakika ile s?n?rl?d?r. Sempozyumda ele al?nan ortak konu çe?itli yönlerden incelenir, de?i?ik görü?ler ve yorumlar dile getirilir.
Sempozyumda da bir ba?kan bulunur. Konuyu bölümlere ay?r?r. Her bölüm için de?i?ik mesleklerden belli say?da konu?mac? bulunur. Ba?kan sempozyumu açarken konuyu belirler, gerekli aç?klamalar? yapar. Konu?mac?lar? tan?t?r. Konu?malar?n sonunda görü?leri k?saca özetler.
Sempozyumda yap?lan de?i?ik konu?malar, konuyu bütünleyici niteliktedir. Burada tart??madan çok sohbet havas? vard?r. Konu?malardan sonra dinleyiciler soru sorabilirler.
Forum
Panel gibi bir toplu tart??ma türüdür. Belli bir konuda ortakl??? bulunan bir grubun, ortak sorunlar?n?n çözümlenmesinde görü? birli?ine varmak üzere düzenlenen toplu tart??maya forum denir. Genellikle grup ba?kan? denilen bir ki?i taraf?ndan yönetilen forumda, toplulu?un her üyesinin konu?mada ve görü?lerini bildirmede e?it hakk? vard?r. Forum sonunda, tart??ma konusu olan sorunun çözümünde tutulacak ortak yolun belirlenmesi amaçlan?r. Burada ba?kan?n hem konu?mac?lar? hem de dinleyicileri yönetmesi daha güçtür. Bu bak?mdan forum ba?kan?n?n yönetmede ve konu?mada yetenekli ve birle?tirici olmas? gerekir.
|» Yaz?l? ve Sözlü Anlat?m Sayfas?na Dön! « |
